काठमाडौँ । प्रत्येक वर्ष भाद्रकृष्ण औँसीका दिन मनाइने पवित्र ‘कुशे औँसी’ पर्व आज वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले घर–घरमा पवित्र कुश भित्र्याएर तथा बुबाप्रति श्रद्धाभाव प्रकट गरी मनाउँदैछन्।
सनातन धर्ममा कुश, तुलसी, पीपल र शालिग्रामलाई भगवान् विष्णुको साक्षात् प्रतीक मानिन्छ। सृष्टिकर्ता ब्रह्माजीले प्राणी जगत्सँगै उत्पत्ति गराएको विश्वास गरिने यो वनस्पति वर्षभरिका सम्पूर्ण देवकार्य तथा पितृकार्यका लागि अपरिहार्य मानिन्छ। शास्त्रीय मान्यताअनुसार अन्य दिनमा उखेलिएको कुश सोही दिन मात्र प्रयोग गर्न मिल्छ भने आज विधिपूर्वक मन्त्रोचारणसहित उखेलिएको कुश बाह्रै महिना प्रयोग गर्न सकिन्छ। आजका दिन पुरोहित–ब्राह्मणद्वारा पूजा गरी जजमानको घर–घरमा कुश पुर्याउने र त्यसलाई पूजाकोठा वा मूलढोकामा राख्नाले परिवारको कल्याण तथा नकारात्मक ऊर्जा नष्ट हुने धार्मिक विश्वास छ।
यसै दिनलाई नेपाली समाजमा ‘बुबाको मुख हेर्ने दिन’ वा पितृसम्मान दिवसका रूपमा समेत श्रद्धापूर्वक मनाइन्छ। ‘पितृदेवो भव’ भन्ने मूल भावनाका साथ छोराछोरीहरूले जीवित बाबुलाई मनपर्ने मिष्ठान्न भोजन, फलफूल र उपहार दिएर आशीर्वाद ग्रहण गर्छन्।
बुबा दिवङ्गत भइसकेकाहरू भने काठमाडौँको उत्तरपूर्वी भेगस्थित उत्तरगयाका रूपमा प्रसिद्ध गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर, रसुवाको वेत्रावती, तनहुँको देवघाट लगायत विभिन्न पवित्र नदी र तीर्थस्थलमा पुगेर तर्पण, पिण्डदान तथा सिदादान गर्दछन्। गोकर्णेश्वरमा विशेष मेला लाग्ने भएकाले यस औँसीलाई ‘गोकर्णे औँसी’ पनि भनिन्छ। ‘बुद्धोक्त पाराजिकाय’ लगायत ग्रन्थहरूमा समेत यस दिन बाबुप्रति श्रद्धा प्रकट गर्दा कुल स्थिर रहने र पितृ उद्धार हुने उल्लेख छ। आजको दिन सङ्कल्पपूर्वक सुपात्रलाई दिइएको दानबाट हजारौँ गुणा बढी पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ। यसै दिन नेपाली साहित्यका मुर्धन्य व्यक्तित्व ‘युगकवि’ मोतीराम भट्टको जन्म तथा स्मृति दिवससमेत मनाउने गरिन्छ।
