काठमाडौँ । अमेरिका र इरानबिचको शान्ति वार्तामा गतिरोध उत्पन्न भएपछि सोमबार एसियाली बजारमा अमेरिकी डलर बलियो बनेको छ भने तेलको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ ।
राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आइतबार इरानको प्रस्तावलाई ‘पूर्ण रूपमा अस्वीकार्य’ भन्दै शान्ति वार्ताको प्रस्ताव अस्वीकार गरेपछि पश्चिम एसियामा तनाव थप बढेको हो । इरानले युद्धको पूर्ण अन्त्य, प्रतिबन्धहरूको खारेजी, युद्ध क्षतिपूर्ति र स्ट्रेट अफ होर्मुजमा आफ्नो नियन्त्रणको मान्यता खोजेको इरानी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।
पश्चिम एसियाको द्वन्द्व ११औँ हप्तामा प्रवेश गर्दा रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिने स्ट्रेट अफ हर्मुज पूर्ण रूपमा बन्द प्रायः छ, जसका कारण विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल र ग्यास आपूर्ति ठप्प भएको छ । जेपी मोर्गनका अर्थशास्त्री ब्रुस कासम्यानका अनुसार ऊर्जाको मूल्य बढे पनि यो अझै अर्थतन्त्र विस्तार रोक्ने तहमा पुगिसकेको छैन, तर जुन महिनादेखि आपूर्ति प्रणालीमा चरम दबाब सुरु हुन सक्छ ।
सोमबार एसियाली कारोबारमा ब्रेन्ट आयल ४.३ प्रतिशतले बढेर १०५.४७ डलर प्रति ब्यारेल पुगेको छ भने अमेरिकी कच्चा तेल ४.७ प्रतिशतले बढेर ९९.९२ डलर पुगेको छ ।
यस भू-राजनीतिक जोखिमका कारण सुरक्षित लगानीको रूपमा डलरको माग बढेको छ । जापानी येनको तुलनामा डलर ०.३३ प्रतिशतले बढेर १५७.१६ येन पुगेको छ भने युरोको मूल्यमा ०.२४ प्रतिशतको गिरावट आएको छ । तेल आयातमा बढी निर्भर रहेका जापान र युरोपका लागि तेलको मूल्य वृद्धिले थप आर्थिक चुनौती थपेको छ । जापानले आफ्नो मुद्राको गिरावट रोक्न हस्तक्षेप गर्ने तयारी गरिरहेको छ ।
सेयर बजारमा भने मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ । दक्षिण कोरियाको कोस्पी सूचकांक ४ प्रतिशतले बढ्दा जापानको निक्केईमा ०.३६ प्रतिशतको गिरावट आएको छ । चीनको ब्लू-चिप सूचकांक १.४ प्रतिशतले बढ्दा हङकङको ह्याङ सेङ ०.३ प्रतिशतले घटेको छ । चीनको उत्पादक मूल्य ४५ महिना यताकै उच्च बिन्दुमा पुगेको तथ्याङ्कले देखाएको छ, जसले विश्वव्यापी ऊर्जा लागत वृद्धिको प्रभाव स्पष्ट पारेको छ ।
यो तनावपूर्ण स्थितिका बlच राष्ट्रपति ट्रम्प बुधबारदेखि चीनको भ्रमणमा जाँदैछन्, जहाँ उनले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग भेटवार्ता गर्नेछन् । उनीहरूबिच पश्चिम एसियाको संकटका साथै व्यापार, ताइवान, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स र आणविक हतियारका विषयमा छलफल हुनेछ ।
